เปิดใจแพทย์ไทย ใช้ AI สแกนวัณโรค ครั้งแรกในโลก สุดประหยัด ลดเวลา สกัดผู้ติดเชื้อ

Jul 31, 2019
ประเด็นสำคัญ
ㆍ ใน 1ปี มีผู้ติดเชื้อวัณโรคมากถึง 1.2 แสนคนต่อปี หรือ ภายใน 1 วัน มีคนไทยติดเชื้อวัณโรค 328 คน
ㆍที่ผ่านมา กระทรวงสาธารณสุข พยายามเร่งรัดค้นหา ผู้ปวยที่ติดเชื้อวัณโรค เพราะการแพร่เชื้อง่ายมาก
ㆍ สธ.นำรถเอกซเรย์เคลื่อนที่ ไปเอกซเรย์นักโทษ 3 แสนคน
ㆍ แต่จำนวนแพทย์ไม่เพียงพอที่จะอ่านแผ่นเอกซเรย์ได้หมด เพราะต้องใช้เวลานาน จึงส่งผลให้ไม่สามารถนำตัวคนไข้ที่มีความเสี่ยงไปตรวจเสมหะ เพื่อวินิจฉัยโรคได้อย่างทันท่วงที
ㆍ นพ.ห่านหนึ่งและคณะ พยายามคิดค้นเทคโนโลยีมาใช้ เพื่อแก้ปัญหา โดยมุ่งหวังที่จะตัดวงจรการแพร่เชื้อ
ㆍ จนมาพบเข้ากับเทคโนโถยี่ AI ซึ่งมีการทดลองนำไปใช้แล้ว พบว่า สะดวก รวดเร็ว ไม่มีค่าใช้จ่าย สามารถนำผู้ที่เสี่ยงติดเชื้อไปทำการ
ㆍ รักษา และลดการแพร่กระจายเชื้อไปสู่ผู้อื่นได้เป็นอย่างดี
ㆍล่าสุด กรมควบคุมโรค เล็งเห็นถึงความสำคัญของเทคโนโลยีข้างต้น จึงเชิญแพทย์เจ้าของแนวคิดไปหารือ เพื่อนำ AI มาใช้คัดกรองวัณโรคแล้ว

"ไทยติดอันดับ1 ใน 14 ประเทศที่มีผู้ติดเชื้อวัณโรคสูง จำนวน 1.2 แสนคนต่อปีแต่เข้าถึงการรักษาแค่60% เสียชีวิตปีละ 1.2 หมั่นราย"
พญ.ผลิน กมลวัทน์ ผู้อำนวยการสำนักวัณโรคกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข กล่าวกับทีมข่าวเช่นนั้นทีมข่าวเจาะประเด็นไทยรัฐออนไลน์ ขอเปิดเรื่องด้วยตัวเลขทางสถิติ เพื่อให้ผู้อ่านได้เล็งเห็นถึง
ความสำคัญของประเด็นนี้ไปพร้อมๆ กัน หรือในอีกแง่หนึ่ง หลายคนอาจจะให้ความสนใจในประเด็นดังกล่าวอยู่แล้ว เพราะสืบเนื่องจากกรณีของดารา และบุคคลที่มีชื่อเสียงป่วยด้วยวัณโรค จนเป็นเหตุ
ให้เสียชีวิต กระทั่งวันนี้ "วัณโรค" ได้กลายเป็นเรื่องหนึ่งที่ทำให้สังคมได้กระตุกคิด...
และคุณรู้หรือไม่ว่า วัณโรค ได้พรากชีวิตของคนไทยไปแล้วมากมายถึงเพียงใด...พญ.ผลิน ผู้อำนวย
การสำนักวัณโรค ได้ให้ข้อมูลกับทีมข่าวว่า องค์การอนามัยโลก จัดให้ประเทศไทยติด 1 ใน 14ประเทศที่พบผู้ปวยวัณโรคสูง โดยพบอัตรา 1.2 แสนคนปี(ภายใน 1 วัน มีคนไทยติดเชื้อ
วัณโรค 328 คน) มีผู้เข้าถึงระบบการรักษาเพียงร้อยละ 60 และเสียชีวิตสูงถึงปีละ 12,000 รายซึ่งถือว่าเป็นตัวเลขที่นตกใจอยู่ไม่น้อย

พญ.ผลิน ผู้อำนวยการสำนักวัณโรค ระบุว่า ที่ผ่านมา กระทรวงสาธารณสุข ได้มีมาตรการเร่งรัดค้นหานำตัวผู้ปวยที่ติดเชื้อมารักษา เพื่อตัดวงจรการแพร่เชื้อ เพราะด้วยความที่เชื้อสามารถ
แพร่ได้ง่ายมาก และมีการติดต่อในระบบทางเดินหายใจ
"ฉะนั้น การที่ประชาชนใช้บริการรถไฟฟ้า เดินในห้างสรรพสินค จึ่งมีโอกาสรับเชื้อ โดยเฉพาะผู้ที่อยู่
ในพื้นที่แออัด เช่น กลุ่มนักโทษ ยิ่งมีความเสี่ยงสูง และที่ผ่านมา สำนักวัณโรค กรมควบคุมโรคได้มีการนำรถเอกซเรย์เคลื่อนที่ ไปเอกซเรย์นักโทษทั้งหมด 3 แสนคน เพื่อวินิจฉัยว่าป่วย
เป็นวัณโรคหรือไม่ หากพบว่าติดเชื้อ ก็ต้องรีบนำตัวมาให้ยาป้องกัน เพื่อไม่ให้เกิดโรคใน อนาคต" พญ.ผลิน ผู้อำนวยการสำนักวัณโรค ให้ข้อมูลจากประสบการณ์การทำงาน

นายแพทย์ พัฒนา Al ดัดกรองวัณโรค หวังช่วยลดจำนวนการแพร่เชื้อนายแพทย์ที่เรากล่าวมาแล้วข้างต้น คือ ผศ.ดร.นพ.กฤษณ์ พงศ์พิรุฬห์ ภาควิชาเวชศาสตร์
ป้องกันและสังคม คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย วัย 43 ปี ซึ่งผศ.ดร.นพ.กฤษณ์ ยอมเปิดใจกับเราว่า แม้ว่า สำนักวัณโรคจะมีนโยบายการตรวจคัดกรองวัณโรค
จากคนที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยงต่อเนื่องทุกปี แต่อุปสรรคคือ จำนวนแพทย์มีจำกัด และมีภาระงานด้านอื่นๆ ค่อนข้างมาก จึงทำให้แพทย์มีเวลาอ่านผลเอกซเรย์ได้เพียงไม่กี่รายเท่านั้น และไม่
สามารถนำตัวผู้ที่ติดเชื้อไปทำการรักษาได้ทันที่
"ณ เวลานี้มีแผ่นเอกชเรย์เก่าๆ ของแต่ละปีสะสม และรอแพทย์อ่านอยู่เป็นจำนวนมาก เราจะนำภาพเอกซเรย์เข้าโปรแกรม A (เทคโนโลยี่โปรแกรมปัญญาประดิษฐ์) ที่เราทำขึ้นมา ซึ่งใช้เวลาประมาณ
ครึ่งวินาที่ต่อรูป โปรแกรมก็จะแสดงผลให้ทราบว่า เจ้าของแผ่นเอกซเรย์นั้นๆ ติดเชื้อวัณโรคอยู่หรือไม่"
"การใช้เทคโนโลยี A| ใช้เวลาในการตรวจหาเชื้อวัณโรคให้กับคน 1,200 คน (1 แผ่นเอกซเรย์ = 1คน) ใช้เวลาอ่านเพียงแค่ 10 นาที่เท่านั้น ซึ่งโดยปกติแล้วใช้เวลาเฉลี่ยถึง 5 เดือนในการอ่านผล
เอกซเรย์จำนวนเท่านี้ และเราได้ทดลองการใช้งานกับฟิล์มเอกซเรย์ของผู้ที่ติดเชื้อและไม่ติดเชื้อไปแล้วหลายหมื่นราย พบว่า เทคโนโลยี Al สามารถตรวจพบผู้ติดเชื้อวัณโรคได้จริง มีความแม่นยำ โดยมีประสิทธิภาพในการคัดกรองวัณโรคได้ถึง 96%" ผศ.ดร.นพ.กฤษณ์ กล่าวด้วยสายตามุ่งมั่น

Al ดัดกรองวัณโรค ค้นให้เจอ พาไปรักษา ป้องกันแพร่กระจายผศ.ดร.นพ.กฤษณ์ พยายามนำข้อมูลมาอธิบายให้เห็นภาพใหญ่ว่า ปัจจุบัน การตรวจวัณโรคใน
ประเทศไทย แบ่งออกเป็น 2 รูปแบบ คือ 1. การตรวจวัณโรคแบบรายคน และ 2. การค้นหาและป้องกันการระบาด
"ยกตัวอย่างให้เห็นภาพนะครับ เราจะเห็นว่า ช่วงที่ผ่านมา มีดาราป่วย และเมื่อดาราไปพบแพทยก็จะได้รับการตรวจวินิจฉัย จนพบว่าเขามีเชื้อวัณโรคซ่อนอยู่ นี่คือรูปแบบที่ 1 คือ การตรวจ
วัณโรคแบบรายคน ซึ่งการตรวจลักษณะนี้ ไม่สามารถทำการตรวจประชาชนจำนวนมากๆได้ หากจะตรวจในคนหมู่มาก จะต้องใช้งบประมาณมหาศาล"
"ส่วนการตรวจวัณโรคด้วยเทคโนโลยี AI ที่ผมทำนั้น เป็นไปในเชิงสาธารณสุข หากจะอธิบายให้เข้าใจง่ายๆ คือ การใช้ AIตรวจให้รู้ในเวลาอันรวดเร็วว่าใครมีเชื้อวัณโรคอยู่บ้าง และเราจะได้รีบทำการรักษาเขาครับ"

โดยกลุ่มเสี่ยงของผู้ที่มีโอกาสติดเชื้อวัณโรคนั้น มักจะเป็นผู้ที่ใช้ชีวิตอยู่ในพื้นที่แออัด เช่น นักโทษรวมถึงผู้ที่ทำงานในพื้นที่ที่มีอากาศปิด เช่น คนขับรถแท็กซี่, คนขับรถตู้ เป็นต้น
"ตัวแท็กซี่ หรือคนขับรถตู้เอง ก็ไม่รู้ว่าผู้โดยสารคนใดที่ป่วยเป็นวัณโรค หากมีผู้โดยสารคนใดสักคนหนึ่งที่ป่วยด้วยโรควัณโรคขึ้นรถมา ซึ่งผู้โดยสารท่านนี้เขาอาจจะรู้หรือไม่รู้ตัวก็ตาม แล้วเขาไอในรถ
สัก 3 ที หากคนขับรถสาธารณะต้องเจอกรณีลักษณะนี้บ่อยๆ เขาอาจไม่ติดเชื้อในครั้งแรก แต่อาจจะติดเมื่อเกิดเหตุการณ์ลักษณะนี้ในครั้งต่อๆ ไป"
"จากนั้น คนขับรถสาธารณะ เขาอาจจะไอจามและแพร่เชื้อนี้ไปหาใครสักคน หรือถ้โชคร้าย คนคนนั้นอาจเป็นคุณ เพราะฉะนั้น เทคโนโลยี่นี้จึงจะเข้าไปช่วยดักสกัดคนเหล่านี้(คนที่ติดเชื้อ)ก่อนที่จะมาเจอกับคุณครับ" ผศ.ดร.นพ.กฤษณ์ พยายามบอกเล่าให้ประชาชนเข้าใจ และเกิดความตระหนัก

ขั้นตอนการใช้ Al ตรวจหาวัณโรค
เมื่ออ่านมาถึงจุดนี้ หลายคนอาจสงสัยการทำงานของ Al ดัดกรองวัณโรค ซึ่ง ผศ.ดร.นพ.กฤษณ์ ได้อธิบายเป็นขั้นเป็นตอน เพื่อที่จะให้เห็นภาพง่ายๆ วา
1. หน่วยงานราชการเชิญนักโทษ(กลุ่มเป้าหมายที่กรมควบคุมโรคมุ่งเน้น) มาตรวจคัดกรองวัณโรค
2. นำรถเอกซเรย์เคลื่อนที่มาให้บริการ โดยเชิญนักโทษเดินขึ้นไปบนรถ เพื่อเอกซเรย์ทรวงอก
3. เครื่องเอกซเรย์ เก็บไฟล์ภาพเอกซเรย์ไว้ในฮาร์ดดิสก
4. นำอุปกรณ์ที่มีเทคโนโลยี Al อ่านไฟล์ที่อยู่ในฮาร์ดดิสก์
5. เทคโนโลยี Al จะประมวลผลออกมา โดยเป็นลักษณะของตัวเลข 0 ถึง 1 เช่น 0.56, 0.99 เป็นต้น(ประมวลผลจากรูปที่มีข้อมูลเป็นพิกเซล เปลี่ยนมาเป็นตัวเลข)
6. เทคโนโลยี Al จัดเรียงลำดับผู้ที่มีความเสี่ยงคิดเชื้อวัณโรคจากมากไปหาน้อย
7. ผู้ที่มีผลคะแนนลำดับต้นๆ ถือว่า มีความน่าสงสัยที่จะติดเชื้อวัณโรค
8. แพทย์จะรู้ได้ทันที่ว่า นักโทษรายใดมีความเสี่ยง และจะนำไปสู่ขั้นตอนการตรวจเสมหะ เพื่อวินิจฉัยโรคได้อย่างรวดเร็ว

"เทคโนโลยี Al สามารถอ่านผลหลังจากที่ขึ้นไปเอกซเรย์บนรถได้ทันที่ เมื่อทราบผลคะแนนเป็นที่เรียบร้อยแล้ว เจ้าหน้าที่ผู้เกี่ยวข้องก็สามารถแจ้งผู้รับบริการได้ ณ เวลานั้นเลย หาก
ผลวินิจฉัยวัณโรคออกมาแล้วพบว่า มีความเสี่ยงจะติดเชื้อ แพทย์ก็สามารถนำบุคคลท่านนั้นๆ ไปตรวจเสมหะ เพื่อวินิจฉัยวัณโรค และทำการรักษาได้อย่างรวดเร็ว" ผศ.ดร.นพ.กฤษณ์พยายามกล่าวเรื่องเทคโนโลยีและเรื่องสาธารณสุขให้เข้าใจง่ายที่สุด

Al ดัดกรองวัณโรค ประโยชนุ่มหาศาล
"หากนำรถเอกซเรย์เคลื่อนที่ ไปบริการตรวจสุขภาพให้แก่นักโทษ แต่กลับไม่มีแพทย์อ่านผลเอกซเรย์ ย่อมเท่ากับว่า การให้บริการครั้งนั้นๆ เปล่าประโยชน์ แต่ถ้าเรานำเทคโนโลยี Al มาใช้คัดกรองวัณโรคได้ ก็จะทำให้ลดโอกาสที่ผู้ติดเชื้อจะไปแพร่กระจายเชื้อสู่ผู้อื่น""แค่นี้ก็ประโยชน์มหาศาลแล้วนะครับ เพราะเดิมที่หน่วยงานราชการต้องใช้งบประมาณจำนวนมากในการจ้างแพทย์มานั่งอ่านแผ่นเอกซเรย์เป็นกองๆ มิหนำซ้ำยังต้องใช้เวลานานหลายเดือน หรืออาจมากกว่านั้น" ผศ.ดร.นพ.กฤษณ์ กล่าวจากความรู้สึกของคนที่เห็นภาพปัญหาและอยากหาทางแก้

พัฒนาแล้ว ไคใช้จริง!
โดยล่สุด นายแพทย์สุวรรณชัย วัฒนายิ่งเจริญชัย อธิบดีกรมควบคุมโรค ได้เล็งเห็นถึงเทคโนโลยีAl ดัดกรองวัณโรค และได้มีการพูดคุยกับ ผศ.ดร.นพ.กฤษณ์ และคณะ เพื่อหาแนวทางนำ
เทคโนโลยีดังกล่าวไปใช้ประโยชน์ ซึ่งสองฝ่ายมองเห็นถึงปัญหาตรงกันว่า แม้ว่าจะนำรถเอกซเรย์เคลื่อนที่ไปให้บริการประชาชนได้ แต่ก็ยังติดอุปสรรคเรื่องการรอผลอ่านฟิล์มเอกซเรย์ที่ค่อนข้าง
ล่าช้า เนื่องจากไม่สามารถหาแพทย์ที่มีเวลา เดินทางไปอ่านภาพถ่ายรังสี(แผ่นเอกซเรย)ในพื้นที่ ขณะทำการเอกซเรย์
นายแพทย์สุวรรณชัย เปิดเผยกับทีมข่าวว่า "การมี Al จะช่วยคัดกรองผู้ที่มีภาพเอกชเรย์ปกติออกก่อน และจะเหลือไว้แค่ผู้ที่มีภาพเอกซเรย์ผิดปกติ ซึ่งเป็นกลุ่มที่น่าสงสัยว่าจะเป็น
วัณโรค ฉะนั้น เทคโนโลยีนี้จึงเป็นประโยชน์ที่ว่า
1. แพทย์อ่านซ้ำน้อยลง
2. ศักยภาพในการอ่านฟิล์มเพิ่มมากขึ้น
3. ผู้รับบริการทราบผลเอกซเรย์เร็วขึ้น
4. ไม่มีต้นทุน และสุดท้ายก็จะนำไปสู่การตรวจเสมหะ เพื่อวินิจฉัยโรคได้อย่างรวดเร็ว และจะสามารถขยายครอบคลุมกลุ่มเป้าหมาย
ได้มากขึ้น ซึ่งจะเริ่มตันโดยเน้นไปที่กลุ่มนักโทษในเรือนจำ"

ผศ.ดร.นพ.กฤษณ์ ยังระบุอีกว่า ล่สุด ตนและคณะได้หารือกับสำนักอนามัย กรุงเทพมหานคร ซึ่งทางสำนักอนามัยสนใจและมีแผนที่จะนำ AI ไปใช้คัดกรองวัณโรค โดยมีกลุ่มเป้าหมาย คือ โชเฟอร์
แท็กซี่"หากความร่วมมือกับกรมควบคุมโรค สำเร็จลุล่วงไปด้วยดี จะถือว่านี่เป็นครั้งแรกในโลกที่ที่มพัฒนาเทคโนโลยี Al จับมือกับภาครัฐระดับประเทศ และนำ AI มาเพิ่มประสิทธิภาพใน
การคัดกรองวัณโรคได้จริง อีกทั้งยังประหยัดเวลารอยื่นยันผลอ่านเอกซเรย์จาก 5 เดือนเหลือเพียงแค่ 10 นาที่" ผศ.ดร.นพ.กฤษณ์ กล่าวด้วยสีหน้าภาคภูมิใจ

ไม่ได้เงิน เสียเวลา ทำไมต้องมาพัฒนา l ดัดกรองวัณโรคเพื่อคนอื่นเมื่อถามว่า ทำไมนายแพทย์คนหนึ่งถึงสามารถพัฒนาเทคโนโลยี่ลักษณะนี้ขึ้นมาได้ ทีมข่าวได้รับคำ
ตอบจาก ผศ.ดร.นพ.กฤษณ์ ว่า ด้วยความที่สมัยยังเป็นเยาวชน ตนเคยเป็นนักเรียนคอมพิวเตอร์โอลิมปิก ซึ่งมีพื้นฐานความรู้ในการเขียนโปรแกรมอยู่แล้ว และทบทวนความรู้อยู่เสมอ จึงเอาทักษะที่
มีเกี่ยวกับโปรแกรมคอมพิวเตอร์มาต่อยอดพัฒนาเป็นโปรแกรมเพื่อการแพทย์ โดยทำงานร่วมกับทีมอีก 2 ท่านเมื่อถามอีกว่า เงินที่ใช่ในการพัฒนาเทคโนโลยี AI ดังกล่าว ใช้งบประมาณมากน้อยเพียงใด และใคร
เป็นผู้สนับสนุน ผศ.ดร.นพ.กฤษณ์ ตอบข้อซักถามนี้อย่างชื่อๆ ว่า "ผมออกเงินเองครับ(หัวเราะ) และทำกับน้องๆ อีก 2 คน คนหนึ่งเป็นแพทย์เหมือนกัน คือ นพ.ศีลวันต์ สถิตรัตนชีวิน โรงพยาบาล
บ่อพลอย จังหวัดกาญจนบุรี และอีกคนหนึ่งมีดีกรีเหรียญทองคอมพิวเตอร์โอลิมปิก คือ พนาสัน สุนันต๊ะ"

"วัณโรควินิจฉัยไม่งย และคนในสังคมก็ยังมีคนด้อยโอกาสอยู่มาก ซึ่งคนด้อยโอกาสในที่นี้ไม่ใช่ด้อยโอกาสในแง่ของเศรษฐกิจ สังคม แต่พวกเขาด้อยโอกาสในแง่ที่จะเข้าถึงการตรวจ
รักษาจากแพทย์ที่เหมาะสม ดังนั้น เทคโนโลยีที่เราพัฒนาขึ้นมานี้ จึงเป็นการเพิ่มโอกาสให้กับผู้ที่ด้อยโอกาส"
"ในการพัฒนาเทคโนโลยี่นี้ขึ้นมา อาจเสียค่าใช้จ่ายไปบ้าง ประมาณ 3 แสนบาทครับ เสียเงินไปบ้างก็ไม่เป็นไร ถือว่าเราได้ความรู้ทางเทคโนโลยีเพิ่มเติม ระบบสาธารณสุขไทยกพัฒนาขึ้น ชีวิตความเป็นอยู่ของคนไทยเราก็ดีขึ้น(ยิ้ม)" ผศ.ดร.นพ.กฤษณ์ ทิ้งท้าย.

ㆍน่ารู้
โดยทั่วไปแล้ว การตรวจหาวัณโรค จะต้องใช้ข้อมูลหลายด้านประกอบกัน จึงจะสามารถสรุปได้ว่าผู้ป่วยท่านนั้นๆ ป่วยเป็นวัณโรคหรือไม่ โดยแพทย์จะต้องใช้ข้อมูลดังต่อไปนี้
1. ประวัติและอาการของผู้ป่วย
2. ผลเอกซเรย์ (X-Ray)
3. ตรวจเสมหะ - ย้อมเสมหะและตรวจด้วยกล้อง จุลทรรศน์
4. ผลการเพาะเชื้อ - ส่งเสมหะเพาะเชื่อวัณโรค ใช่เวลานานประมาณ 4-8 สัปดาห์ จึงจะรู้ผล
5. การตรวจหาสารพันธุกรรมของเชื้อวัณโรค - มีค่าใช้จ่ายสูง
โดยปกติจะใช้ข้อมูลข้อ 1-3 เนื่องจาก ข้อ 4 และ 5 ใช้เวลานาน และมีค่าใช้จ่ายค่อนข้างสูง

https://today.line.me/th/pc/article/